Dziś rozpoczniemy cykl artykułów o fundacji rodzinnej. Zaczniemy od skutków podatkowych samej operacji założenia fundacji rodzinnej.

Utworzenie fundacji rodzinnej – opodatkowanie PCC

Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: „ustawa o PCC”) zawiera zamknięty katalog czynności podlegają opodatkowaniu PCC. Oznacza to, że jedynie czynności cywilnoprawne wymienione w ustawowym katalogu podlegają opodatkowaniu PCC. W katalogu tym znajdują się m.in.: umowy spółki; (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit k Ustawy o PCC). Utworzenie spółki oraz zmiana umowy spółki są opodatkowane 0,5% podatkiem liczonym od wartości kapitału zakładowego (spółki kapitałowe) lub kapitału podstawowego (spółki osobowe i spółka cywilna). Należy zauważyć, że na gruncie ustawy o PCC za spółkę osobową uznano także spółkę cywilną, która formalnie nie jest spółką prawa handlowego. Oznacza to, że ustawodawca formułując katalog podmiotów, których umowy zostały opodatkowanie PCC nie ograniczył się jedynie do kodeku spółek handlowych, lecz świadomie wyselekcjonował ten katalog.

Fundacje rodzinne stanowią odrębną kategorię podmiotów, których reżim został unormowany nie w kodeksie spółek handlowych lecz w odrębnej ustawie. Ponieważ zaś katalog czynność opodatkowanych podatkiem od czynności cywilnoprawnych stanowi zamknięty katalog i nie referuje do utworzenia fundacji rodzinnej – fundusz założycielski fundacji rodzinnej (pomimo iż pełni funkcje zbliżoną do wkładów do spółek prawa handlowego) nie został objęty opodatkowaniem PCC.

Tym samym, wniesienie majątku do fundacji rodzinnej pozostaje poza zakresem opodatkowania PCC.

Utworzenie fundacji rodzinnej – opodatkowanie CIT

Zgodnie z art. 24 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (dalej: „ustawa o FR”) fundacja rodzinna w organizacji z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych staje się fundacją rodzinną i uzyskuje osobowość prawną. Jako osoba prawna – fundacja rodzinna podlega więc w Polsce opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych (art. 1 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; dalej: „ustawa o CIT”). Co warte podkreślenia także fundacje rodzinne w organizacji (a więc fundacje które nie uzyskały jeszcze osobowości prawnej) zostały objęte opodatkowaniem podatkiem CIT (art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy CIT).

Zgodnie z treścią art. 17 ustawy o FR fundusz założycielski fundacji rodzinnej wynosi nie mniej niż 100.000 zł. Natomiast stosowanie do treści art. 12 ust. 4 pkt 4 ustawy o CIT: do przychodów nie zalicza się: przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie kapitału zakładowego, funduszu udziałowego albo funduszu założycielskiego, albo funduszu statutowego w banku państwowym, albo funduszu organizacyjnego ubezpieczyciela.

Jak wynika z ww. regulacji, kwota funduszu założycielskiego została wprost wyłączona z opodatkowania. Ustawa nie wskazuje przy tym, czy mowa tu o funduszu założycielskim „zwykłej” fundacji czy też mowa o funduszu założycielskim fundacji rodzinnej. W efekcie, z uwagi na brak wyraźnego wyłączenia funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej, należy przyjąć, że otrzymany przez fundację rodzinną majątek na pokrycie funduszu założycielskiego nie będzie generował dla fundacji opodatkowania podatkiem dochodowym.

Utworzenie fundacji rodzinnej – opodatkowanie VAT

Jeśli natomiast chodzi o podatek VAT, to fundacja rodzinna otrzymująca majątek na pokrycie kapitału założycielskiego jest nabywcą tych składników majątku, tak wiec to fundator będzie zobowiązany do uiszczenia ewentualnego VAT (natomiast fundacja rodzinna otrzymująca wkład niepieniężny może być ewentualnie uprawniona do odliczenia VATu naliczonego).

Utworzenie fundacji rodzinnej – opodatkowanie PIT

Wniesienie wkładu przez osobę fizyczna do fundacji rodzinnej na pokrycie funduszu założycielskiego (o wartości min. 100.000 PLN) jest neutralne podatkowo na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: „ustawa o PIT”). Wspomniana neutralność podatkowa dotyczy zarówno sytuacji, w której wnoszony jest wkład pieniężny jak również wkład niepieniężny. Jest to wiec znacząca różnica w odniesieniu do wnoszenia wkładów niepieniężnych do spółki handlowej opodatkowanej CIT, kiedy to osoba wnosząca wkład zobligowana jest do rozpoznawania przychodu podatkowego z tytułu wniesienia wkładu w kwocie – co do zasady – nie niższej niż wartość rynkowa przedmiotu wkładu. W przypadku składników majątku o znacznej wartości (szczególnie, gdy potencjalny fundator nie może rozpoznać wysokich kosztów podatkowych) – fundacja rodzinna może okazać się znacznie przyjaźniejszym wehikułem podatkowym niż np. „siostrzana” spółka opodatkowana estońskim CIT (oczywiście o ile będzie to opłacalne na gruncie innych przepisów podatkowych – o czym szerzej w kolejnych artykułach z tego cyklu).

Podsumowanie

Fundacja rodzinna przez wielu była oczekiwana jako nowy, wygodny wehikuł podatkowy. Te oczekiwania można uznać za zrealizowane, ale tylko w odpowiednich okolicznościach. W przypadku, gdy fundacja w istocie ma służyć akumulacji majątku rodzinnego, jako swoista skarbonka dla reinwestycji kapitału – zasady jej opodatkowania zapewne zadowolą fundatora. Gorzej, gdy ktoś liczył, na przeniesienie działalności produkcyjnej do fundacji w celu uniknięcia podatków – w tym przypadku zdecydowanie lepiej skierować swoja uwagą na tzw. spółkę estońską.

Jak zawsze w określonych stanach faktycznych dana forma prowadzenia działalności może okazać się rozwiązaniem wyśmienitym lub katastrofalnym w skutkach dlatego, tak jak zawsze – wybór optymalnego sposobu prowadzenia biznesu (lub akumulacji rodzinnego majątku) powinien być poprzedzony dogłębną analizą stanu faktycznego.

W ramach naszych usług Kancelaria BDR wspiera przedsiębiorców w analizie planowanych działań biznesowych. Dzięki temu umożliwiamy im podjęcie świadomej decyzji, które rozwiązanie najlepiej odpowiada ich potrzebom w zakresie bezpieczeństwa prawnego i minimalizacji obciążeń podatkowych. Zachęcamy do kontaktu.